Geen vrijdag de 13e in Spanje: waarom deze dag hier gewoon heel gelukkig is
Vrijdag 13 november is voor veel Belgen en Nederlanders een dag om extra op te letten. Vraag je er een Spaanse buurman naar, dan krijg je meestal een lege blik terug. In Spanje halen ze namelijk hun schouders op over deze datum; hier draait al het bijgeloof om martes trece (dinsdag de dertiende).
Het Spaanse gezegde is kort en krachtig: en martes trece, ni te cases ni te embarques (op dinsdag de dertiende trouw je niet en ga je niet op reis). Bijgelovige Spanjaarden stellen een bruiloft of een grote reis dan ook liever een dag uit. Dat dit angstaanjagende toeval bestaat, bleek dit jaar al op 13 januari en 13 oktober.
Waarom is de dinsdag zo berucht?
De angst voor dinsdag heeft diepe historische en mythologische wortels:
Opsommingsteken De oorlogsgoot: De dag is vernoemd naar Marte, de Romeinse god van de oorlog. Het Spaanse woord martes komt daar rechtstreeks vandaan. Volgens het nieuwsmedium Menorca Es Diari versterkt die band met geweld en vernieling de reputatie van de dag.
Opsommingsteken Het getal dertien: Dit levert nog meer munitie op. Bij het Laatste Avondmaal zat Judas als dertiende aan tafel, en in de Noorse sage schuift de ongenode Loki als dertiende gast aan bij een feest dat slecht afloopt.
Opsommingsteken Historische mythen: Spaanse verhalen verwijzen ook naar het verleden. Zo veroverden de Moren in juni 1276 de stad Xàtiva bij Valencia, en viel Constantinopel op dinsdag 29 mei 1453. Hard bewijs voor deze theorieën ontbreekt overigens.
Waar komt de obsessie met vrijdag de 13e vandaan?
Het Angelsaksische bijgeloof leunt juist op vrijdag: de dag waarop Jezus volgens de christelijke traditie werd gekruisigd. Ook de arrestatie van de Tempeliers op vrijdag 13 oktober 1307 door de Franse koning Filips de Schone droeg bij aan dit imago. In 1907 blies de Amerikaanse schrijver Thomas W. Lawson het leven in dit bijgeloof met een roman over een beurshandelaar, waarna horrorfilms de reputatie definitief bezegelden.
Pechdagen over de hele grenzen
Elk land kent zo zijn eigen taboedata:
Opsommingsteken Italië: Hier vrezen ze juist vrijdag de 17e. Wie 17 in Romeinse cijfers schrijft (XVII) en de letters husselt, leest het Latijnse vixi ('ik heb geleefd'), een directe verwijzing naar de dood.
Opsommingsteken Japan en China: Mensen mijden het getal vier, omdat dit fonetisch sterk lijkt op het woord voor 'dood'. In Japan gebruiken ze daarom liever de alternatieve uitspraak yon.
De angst voor het getal dertien heet triscaidecafobia. In veel landen slaan gebouwen of vliegtuigen daarom de dertiende verdieping of stoelrij over. In Spanje zelf bestaan verdieping dertien en stoelrij 13 overigens gewoon. Wie in Spanje op vrijdag de 13e roept dat het een ongeluksdag is, wordt dan ook hoofdzakelijk vreemd aangekeken.
Slim marketingtrucje
Niemand weet of het gezegde uit het bijgeloof voortkomt of andersom. Je kunt het fenomeen zien als een van de oudste marketingtrucs: door eindeloze herhaling klinkt een gewone dinsdag ineens verdacht.
Spanje is sowieso dol op tradities met een knipoog – denk aan de twaalf druiven op oudejaarsavond, rood ondergoed of geld in je schoenen. Mocht je binnenkort in Spanje in het huwelijk willen treden: de volgende martes trece staat pas weer gepland voor 13 april 2027.